Onze veiligheid hangt voor een groot deel af van onzichtbaarheid. Strijdkrachten maken er graag gebruik van. Denk aan camouflagekleding en onderzeeboten die ver in de diepte verdwijnen. Nieuwe technieken zorgen echter voor nieuwe kwetsbaarheden. Maar ook voor nieuwe kansen.

Om ons heen wordt volop gewerkt aan het voordeel van (on)zichtbaarheid. Want onzichtbaarheid biedt in een tijd waarin alles transparant lijkt, bescherming. Wat jou niet ziet, kan jou lastiger raken. En wat jij juist wel ziet, kun je ontwijken.

TNO is strategisch partner van Defensie en kijkt continu naar het verbeteren van onzichtbaarheid. Dat is hard nodig, want door nieuwe sensoren wordt steeds meer zichtbaar: van onze militairen tot informatie die onzichtbaar moet blijven.

Verdwijnplan voor militairen

Warmtezoekers en drones zijn zó goedkoop geworden, dat zelfs ongetrainde tegenstanders een goed gecamoufleerde militair kunnen spotten. “Daarom kijken we bij TNO continu naar verbeteringen om, daar waar nodig, de zichtbaarheid van onze militairen te minimaliseren”, zegt Maarten Hogervorst, onderzoeker bij TNO.

Als militairen naar een gebied worden uitgezonden, is het belangrijk dat zij vooraf de situatie kennen. Met een goed plan kun je jezelf heel goed verbergen. Bij TNO zijn ze goed in het maken van dit soort plannen.

Niet waarneembaar zijn

Onzichtbaarheid gaat niet alleen om wat het blote oog ziet. Zo zenden schepen en voertuigen een signatuur uit, een akoestisch of magnetisch kenmerk, waardoor ze gedetecteerd kunnen worden door bijvoorbeeld slimme mijnen. TNO doet veel onderzoek naar het ‘verstoppen’ van die signatuur.

“Als de marine een schip in gebruik neemt, meten wij eerst heel precies welk deel van dat schip het makkelijkste waargenomen kan worden. Dan kunnen we daar iets aan doen. Bijvoorbeeld met speciale coatings of met stealth-technologieën om voer- of vaartuigen onzichtbaar te maken voor detectie door de vijand. Maar ook met de gekozen route. We brengen alle kennis over techniek, waarneming en omgeving samen om het meest effectieve verdwijnplan te maken. Als we dat goed doen, is onzichtbaarheid nog steeds de beste bescherming”, vertelt Philip Weimar, die zich bij TNO en Defensie onder meer bezighoudt met onzichtbaarheid van militaire platforms.

Bepalen wat de tegenstander ziet

Voorkomen dat je wordt opgemerkt is niet de enige manier om de vijand te slim af te zijn. Je kunt de tegenstander ook misleiden, weet Maarten Hogervorst. “Uiteindelijk gaat het erom dat jij bepaalt wat de ander waarneemt. Je schetst een verkeerd beeld van de situatie, om een bepaalde reactie teweeg te brengen. Dat kan zijn doordat de tegenstander niet ziet dat je er bent. Maar ook door je als iets anders voor te doen of door een ander scenario te schetsen. Bijvoorbeeld door het idee te geven dat je met meer manschappen bent dan daadwerkelijk het geval is of de tegenstander doen geloven dat je een aanvalsplan hebt dat niet klopt met de werkelijkheid.”

Onzichtbare communicatie uit de ruimte

Heel anders maar net zo belangrijk is informatie die onzichtbaar moet blijven. Laser-satellietcommunicatie zou daarvoor wel eens de oplossing kunnen zijn. Het is wel tien keer sneller dan normale communicatie en kan een terabyte (1000 GB) aan informatie per seconde verwerken, vanaf elke plek op aarde. Dat is net zoveel als 200.000 Netflix-films gelijktijdig in HD-kwaliteit streamen.

Experts bij TNO ontwikkelen het optische deel van de satelliet: zeer precieze mechanismen, specialistische spiegels en componenten van fotonica (een technologie die zich richt op het opwekken, transporteren en detecteren van lichtgolven en lichtdeeltjes). Deze onzichtbare vorm van communicatie is bijna onmogelijk om te hacken.

Vernieuwende kijk op onzichtbaarheid

TNO gaat voor een veilige samenleving. Van de mensen die ons land beschermen tot ons materieel en de informatie die we delen. Meer weten over hoe we werken aan onzichtbaarheid? Ga naar de website van TNO.